تحلیل صنعت مس

تحلیل صنعت مس

 
تاریخچه مس
مس از قدیمی ترین فلزات در جهان است و پس از آهن و آلومنیوم (بر اساس حجم مصرف) سومین فلز مورد استفاده در سطح دنیا است. این فلز به میزان تقریبى 1.19 درصد در پوسته زمین وجود دارد و یكى از معدود عناصرى است که بصورت آزاد نیز در طبیعت یافت میشود، هر چند استخراج هاى متوالى در طى قرون و اعصار ذخایر مس خالص را تقریبا به صفر رسانده است با این حال همچنان منابع آن در دنیا متعدد هستند. طبق بررسي­هاي انجام شده، ايران از لحاظ ذخاير معدني مس بر روي كمربند جهاني اين فلز قرار گرفته است كه در راستاي محور شمال غرب  جنوب شرق كشور امتداد دارد. مس عنصري فلزي با ويژگي­هاي شكل­پذيري، رسانايي گرمايي، مقاوم در برابر خوردگي و نرم و چكش خوار است. بخشي از آن كه در برابر هواي آزاد قرار دارد به رنگ قرمز مايل به نارنجي است. در صنايع متعدد از مس و آلياژهاي مس استفاده مي­شود. این فلز به طور طبيعي در پوسته زمين در اشكال مختلف (ذخاير سولفيدي، كربنات و سيليكات)وجود دارد.
در قدیم از معادنى که دارای بیش از 5 درصد مس بودند استفاده می­شد ولى امروزه استخراج از معادنى که کمتر از 2 درصد مس دارد نیز انجام می گیرد.

فرآیند استخراج مس

1- استخراج به روش روباز
روش روباز یكی از روش­های استخراج معادن سطحی است که ترجیحا برای معادن فلزی و عمدتا مس و آهن بكار برده می­شود. در این روش استخراج به صورت پله پله و تا عمقی از ذخیره معدنی که عملیات، اقتصادی باشد، ادامه پیدا می­کند. در واقع در این روش از سطح معدن آنقدر باطله برداری می­شود تا به ماده معدنی دسترسی حاصل شود. باطله های روی ماده معدنی پس از برداشت باید عمدتاً به خارج از محدوده معدن منتقل شده و در آنجا انبار شوند.
 
2- روش استخراج زیرزمینی
بخش درخور توجهی از بهره برداری مس جهان از طریق روش های زیر زمینی است که معمولاً نیروی کار و هزینه بیشتری از روش روباز می طلبد. ضمن اینكه عیار سنگ معدنی مس در معادن زیر زمینی بالاتر از معادن روباز است. استخراج زیر زمینی به دو روش غارزنی و تونل های تقویت شده صورت می­گیرد.
ذخایر مس شامل آن دسته از کانسارهایی است که کشف شده اند و مورد ارزیابی قرار گرفته اند و اقتصادی محسوب می­گردند. منابع مس، شامل ذخایر و ذخایر پیش بینی شده اما کشف نشده هستند. بر اساس اطلاعات سال 2013 مقدار ذخایر در جهان حدود 690 میلیون تن می باشد و مقدار کل منابع (به جز منابع موجود در زیر اقیانوس ها) حدود 5،600 میلیون تن می باشد.
در نمودار زير وضعيت توليد معادن و ذخاير بر اساس مس محتوي ارائه شده است. مس محتوا همان مسي است كه در كنسانتره يا ماده معدني وجود دارد و متفاوت با مس توليدي در پالايشگاه است و همانطور كه از اسمش پيداست، محتواي مسي است كه از خاك يا كنسانتره حاصل مي شود. به تعبيري مس محتوا يك مفهوم توليدي است براي اينكه بدانيم چقدر عنصر مس از خاك استخراج كرده ايم.
 


بطور کلی فرآیند تولید مس ٣ مرحله را شامل میشود:
-استخراج سنگ معدنی (عمدتا سولفور) از معادن مس؛
-انتقال سنگ سولفور به کارخانه و فرآیند کنسانتره سازی؛
-تبدیل کنسانتره ورودی به آند و در ادامه فرآیند الکترولیز کردن و تبدیل به کاتد (سپس تغییر شکل به مفتول و اسلب، کابل مس و …).
محصول مس
محصول نهایی کارخانجات فرآوری که غالباً مس کاتدی است، به عنوان مواد خام به تولیدکنندگان، جهت تولید محصول نهایی فروخته می شود. این محصولات نهایی شامل سیم­ های الكتریكی، ورق، تسمه، میلگرد، شمش، سیم های مكانیكی لوله، مس ریختگی، مس فورج، مس اکسترود و پودر مس می باشد. که مصرف کنندگان نهایی آنها صنایع ساختمانی و تولیدی هستند.

وضعیت تولید و مصرف مس در جهان
تولید
در جداول زير سهم توليد مس تصفيه شده نواحي مختلف دنيا، سه كشور برتر دنيا و سه كشور برتر منطقه آسيا طي سالهاي 2018 و 2023 آمده است. در سال 2018 ، بيشترين ميزان توليد مس تصفيه شده به ترتيب در مناطق آسيا، اروپا و آمريكاي جنوبي و مركزي بوده و روند توليد در سال 2023 نيز همانند سال 2018 خواهد بود.
چین بزرگترین بازیگر فلزات پایه است، کاهش رشد اقتصادی چین یک تهدید بزرگ برای بازار فلزات پایه به حساب می آید. در سال 2018 كشورهاي چين، شيلي و ژاپن هر يك بترتيب با سهم 39.4، 10.5 و 6.5 درصد از توليدات مس تصفيه شده، رتبه هاي اول تا سوم جهان را به خود اختصاص داده اند.
در آسيا با توجه به افزايش 3 درصدی توليد اين قاره نسبت به سال 2017، كشورهاي چين، ژاپن و كره جنوبي با درصد به ترتيب 68.6، 11.4 و 4.9 جايگاه اول تا سوم اين منطقه از جهان را كسب نمودند. اين قاره در سال 2018 حدود 57.4 درصد از توليدات مس تصفيه شده دنيا را در اختيار داشته است.





 
موسسه فست مارکت موجودی مس انبارهای شانگهای در تاریخ 29 جولای 2019 را در محدوده 391 تا 395 هزار تن ارزیابی کرد که این رقم نسبت به موجودی 435 تا 441 هزار تن مربوط به روز 1 جولای، 10،3 درصد و معادل 45 هزار تن کاهش داشته است.
موجودی این انبارها به مدت چهار ماه و از ابتدای ماه می کاهش مداوم داشته و اکنون طی 8 ماه گذشته و از اواسط نوامبر سال گذشته که حجم موجودی در محدوده 383 تا 390 هزار تن بود، به کمترین سطح خود رسیده است. آخرین سطح موجودی انبارها شاهد کاهش 90 هزار تنی و معادل افت 18،6 درصدی نسبت به موجودی 475 تا 491 هزار تن مربوط به روز دوشنبه، 30 جولای 2018 بوده است. فعالان بازار کاهش شدید سطح موجودی انبارها در ماه جولای را ناشی از افت واردات مس تصفیه‌شده از ماه مارس می‌دانند، چراکه در این زمان، معامله‌گران با محدودیت‌های اعتباری مواجه شدند. این امر باعث شده، محموله‌های کمتری به انبارهای ثبت‌شده در بورس شانگهای تحویل داده شود.
گروه مطالعات بین المللی مس (ICSG) از کاهش تولید 1 درصدي تولید مس معدنی در 4 ماهه نخست سال 2019 در جهان خبر داده است، تولید مس در 4 ماهه نخست 2019 در چند کشور با رشد مواجه بود ولی این افزایش به خاطر کاهش چشمگیر تولید در دو کشور عمده تولیدکننده مس معدنی، یعنی شیلی و اندونزي، تأثیر چندانی بر رشد تولید در این بازه زمانی نگذاشته است. تولید در شیلی، به عنوان بزرگ ترین کشور تولیدکننده مس معدنی در جهان، به میزان 2،3 درصد کاهش یافته است که این افت عمدتاً به علت پایین بودن سطح عیار کانی ها بوده است. تغییر دو معدن اصلی در اندونزي، به طور موقت موجب کاهش 50 درصدي تولید کنسانتره این کشور طی دوره مذکور شد. پس از رشد 11 درصدي مجموع تولید جمهوري دموکراتیک کنگو و زامبیا در سال 2018، تولید در چهار ماه اول سال 2019 تنها 2،8 درصد افزایش پیدا کرد، چراکه رشد ظرفیت تولیدِ برخی از معادن به میزان قابل توجهی با کاهش تولید برخی دیگر جبران شد. در ارزیابی منطقه اي، تولید مس معدنی حدود 3 درصد در آفریقا، 2 درصد در آمریکاي شمالی و 6درصد در اقیانوسیه افزایش یافته است، اما حدود 4 درصد در آسیا، 1،5 درصد در آمریکاي لاتین و 3 درصد در اروپا، افت پیدا کرده است.

مصرف

درجدول زير سهم مصرف مس پالايش شده نواحي مختلف دنيا طي سالهاي 2018 و 2023 آمده است. همانطور كه ملاحظه ميشود در سال 2018 بيشترين ميزان مصرف به ترتيب در مناطق آسيا، اروپا و آمريكاي شمالي بوده و اين روند تا سال 2023 به همين ترتيب باقي خواهد ماند.







همانطور كه ملاحظه ميشود در سال 2018 بيشترين ميزان مصرف به ترتيب در مناطق آسيا، اروپا و آمريكاي شمالي بوده و اين روند تا سال 2023 به همين ترتيب باقي خواهد ماند.

جایگاه ايران در تولید مس ، بازارهاي اصلي و  وضعیت رقابتي
 در سال 2018 كشور ايران با توليد 239 هزارتن رتبه بيستم توليد مس پالايش شده در دنيا را دارا بوده بطوريكه سهم توليد مس ايران در دنيا در اين سال یک درصد بوده است. همچنين در منطقه آسيا طي سال 2018 ، ایران رتبه هفتم تولید مس پالایش شده را دارا بوده بطوریکه سهم تولید مس ایران از این منطقه در این سال 1.7 درصد بوده است.





 
در سال 2018 كشور ايران با مصرف 160 هزار تن، رتبه بيست و چهارم مصرف مس پالايش شده در دنيا را دارا بوده بطوريكه سهم مصرف مس ايران در دنيا در اين سال 0.7 درصد بوده است.
همچنين در منطقه آسيا طي سال 2018 ، ايران رتبه سيزدهم مصرف مس پالايش شده را دارا بوده بطوريكه سهم بطوريكه سهم مصرف مس ايران در دنيا در اين سال 0.9 درصد بوده است.

عرضه و تقاضا
بر اساس اطلاعات منتشر شده مراكز مطالعاتي از پيش بيني برنامه هاي توليد و توسعه بخش­هاي توليد كننده و مصرف كننده مس در سطح جهان و تخمين ميزان تحقق آنها، پيش بيني وضعيت عرضه و تقاضاي مس و بالانس آن طي سالهاي 2018 تا 2023 در نمودار زير آمده است. لازم به ذكر است كه داده هاي موجود در نمودار ذيل براي پيشگيري از خطاهاي بيشتر در پيش بيني هاي آتي با لحاظ وقفه هاي توليد و تنظيمات بازار در نظر گرفته شده است.
بر اساس اطلاعات توليد جهاني مس كاتدي و پيش بيني هاي ICSG ، در سال­هاي 2018 و 2023 كمبود بترتيب حدود 189 و 250 هزار تن مس محتمل است كه اين امر افزايش قيمتها را در پي خواهد داشت.


مهمترین عوامل اثرگذار بر صنعت
مس مانند تمامی کالاهای دیگر بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان مبادله می شود. بنابراین عواملی که بر اقتصاد جهانی موثرند، بر بازار و قیمت های مس نیز تاثیر دارند. فلز سرخ کاملا وابسته به رشد اقتصادی است زیرا یکی از اجزای اصلی در تولید انرژی، حمل و نقل و ارتباطات می باشد. بنابراین عوامل مهم و تاثير گذار  بر صنعت به شرح ذيل مي باشند.

  -تغييرات شاخص دلار(عامل اقتصادی)
سیاست های انبساطی دولت ها (به ویژه دولت آمریکا) اثر بسزایی بر قیمت کالاها و به ویژه مس دارد. به همین دلیل بررسی شاخص دلار و عوامل اثرگذار بر نرخ دلار از اهمیت بالایی برخوردار است. تضعیف یا تقویت دلار همواره یکی از شاخص های مهم تاثیرگذار بر قیمت فلزات بوده است بدین گونه که با تضعیف نرخ دلار، قیمت فلزات پایه گران تر شده و برعکس با تقویت دلار قیمت فلزات پایه ارزان تر می شود. علت این امر هم این است که در بورس های مهم جهانی فلزات عمدتا با دلار مبادله می شوند و تضعیف دلار، خرید فلزات را برای دیگر کشورهای با واحد پولی متفاوت به خصوص چین و اتحادیه اروپا به عنوان خریداران اصلی ارزان تر کرده و توان خرید آنها را بالا می برد. به همین ترتیب تقویت یورو در برابر دلار نیز منجر به افزایش قیمت فلزات می شود و تضعیف آن به دلیل پایین آوردن قدرت خرید اروپاییان، قیمت های فلزات از جمله مس را کاهش می دهد.

  -تغييرات قيمت جهاني مس(عامل اقتصادي و سياسي)
ناظران بازار، قیمت مس در سال 2018 را بیش از میزانی که رقم خورد انتظار داشتند؛ آنها تداوم جنگ تجاری را دلیل اصلی این اتفاق قلمداد می‌کنند. در واقع، زمانی که سال 2017 به پایان رسید، تحلیلگران پیش‌بینی کرده بودند، قیمت مس به سبب تقاضای چین و تدوام مشکلات کارگری طی سال‌های 2018 و 2019 افزایش می‌یابد. قیمت‌ مس در سال 2018 پایین آمد، تا زمانی که جنگ تجاری میان آمریکا و چین ادامه بیابد، این مساله به تدوام بی‌اطمینانی در بازار منجر می‌شود. در حال حاضر عامل ترس در جنگ تجاری کمرنگ شده و پیش بینی می­شود کسری عرضه دارای قابلیت افزایش قیمت مس در میان مدت و بلندمدت خواهد بود و متوسط قیمت سالانه به دلیل سبقت تقاضا از عرضه افزایش خواهد یافت.

  -رشد اقتصادي کشور چین
 مصرف كشور چين در سال 2018 ، نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود 4.6 درصد رشد داشته است و سهم مصرف اين كشور از مصرف مس دنيا در سال 2018 حدود 49.5 درصد مصرف مس دنيا بوده است كه در مقايسه با سهم 48.7 درصدي چين در سال2017 ، حدود كمتر از يك درصد افزايش داشته است.
دولت چین اعلام کرده است رشد اقتصادی این کشور در سه ماهه دوم سال ۲۰۱۹ با ۰.۲ درصد کاهش نسبت به مدت مشابه قبل به ۶.۲ درصد رسیده است. آمریکا در حال حاضر بر واردات کالاهایی به ارزش بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار از چین تعرفه ۱۰ تا ۲۵ درصدی اعمال کرده است و چین نیز در اقدام متقابل، ۱۱۰ میلیارد دلار از اقلام وارداتی خود از آمریکا را مشمول تعرفه کرده است.

  -قيمت انرژي و نوسانات نفت
قيمت انرژي و نوسانات نفت در جهان اثر مستقيم بر بازار مس دارد، طی چند سال اخیر قیمت نفت و قیمت مس با هم رابطه نسبتا متناسبی داشته‌اند. هرچند در مواردی شیب این دو کالای اساسی متفاوت از هم تغییر کرده است. با در حالی که با این تناقض مواجه هستیم که رشد قیمت نفت باید باعث تشدید رکود جهانی و در نتیجه کاهش قیمت تمامی فلزات پایه به خصوص مس به عنوان شاخص اقتصاد شود و نیز علی رغم این که مس در مقایسه با فلز آلومینیوم اصلا وابستگی بالایی به انرژی ندارد، این تشابه انکارناپذیری در روند قیمت های مس با نفت وجود دارد. قیمت نفت اثری مشابه قیمت مواد غذایی دارد و افزایش شدید قیمت هر دو آن ها موجب می شود تا بخش عمده منابع مالی کشورهای در حال توسعه یا توسعه نیافته، برای تامین این کالا های حیاتی زندگی مصرف شده و بنابراین منابع پولی کافی برای سرمایه گذاری با هدف افزایش فعالیت های صنعتی و اقتصادی باقی نمی ماند.

پیش بینی قیمت مس
گلدمن ساکس میانگین قیمت مس را 6450 دلار در هر تن در سال 2019 پیش­بینی کرد که تقریباً با میانگین قیمت سال 2018 برابر است. برای این که قیمت مس به 5000 دلار در هر تن سقوط کند، لازم است که دلار آمریکا 3 درصد گرانتر شود و نفت برنت به 42 دلار در هر بشکه کاهش پیدا کند.

شرایط بازار سال 2019
بلومبرگ در گزارشی نوشت:  قدرت چند ساله دلار رو به پایان است. این ارز وارد یک دوره سقوط می شود که ۵ تا ۷ سال طول می کشد و در این زمان سایر ارزها عملکرد خوبی خواهند داشت. درنتیجه این اتفاق، باید منتظر افزایش قیمت در بازار مس بود.
هم عرضه و هم تقاضا در سال 2019 با چالش‌هایی مواجه هستند. جنگ تجاری درگرفته در سال 2018 بین چین و ایالات متحده امریکا، همچنان در سال جاری رشد اقتصادی کشور چین و جهان را تحت تأثیر خود قرار داده است. به همین دلیل باید نسبت به افزایش تقاضا واقع‌بین بود. از سوی دیگر عوامل کاهش تولید هنوز پابرجاست و درنتیجه نباید فکر کرد در میزان عرضه مس در سال 2019 رشدی غیرمنتظره رخ می‌دهد. کاهش عرضه بر بازار مس اثرگذار است و باعث رشد قیمت مس می‌شود؛ رشدی که البته به‌خاطر کاهش تقاضا محدود خواهد شد.
با این حال شاید بد نباشد این‌طور جمع‌بندی کرد که تحلیل‌گران سال 2019 را سال متعادلی برای مس می‌دانند و انتظار سقوط قیمت را آن‌طور که در سال‌های 2014-2016 اتفاق افتاد، ندارند. با این حال نباید انتظارات غیرواقع‌بینانه از بازار مس داشت زیرا عوامل اقتصاد کلان همچنان بر بازار فلز سرخ اثرگذار هستند.

نتیجه گیری
بررسی شاخص‌های بازار و نوسانات قیمت مس در سال های اخیر می توان تاثیر افزایشی یا کاهشی هر یک از این شاخص ها را بر قیمت مس بدست آورد. همانطور که گفته شد با توجه به بررسی های انجام شده و پیش بینی موسسات معتبر در زمینه مس، به نظر می رسد قیمت مس در میان مدت در مقادیر کنونی نوسان اندکی خواهد داشت اما در بلند مدت صنعت مس با چالش تقاضای فزآینده‌ای که عرضه پاسخگوی آن در طولانی مدت نمی باشد، مواجه خواهد بود و از آنجا که صنایع معدنی از نوع بلندمدت بوده و نیاز به دوراندیشی برای سرمایه گذاری دارد، برای افزایش تولید و پوشش شکاف 11 میلیون تنی عرضه و تقاضا در 2035، نیاز به اکتشاف پروژه های بزرگ و جدید است که به نظردشوار خواهد بود. با این حال برندگان این چرخه کشورهای صاحب ذخیره و آینده نگری هستند که از تمام توان و منابع خود برای سرمایه گذاری پایدار با هدف به بهره برداری رساندن معادن خود در زمان رونق بازار استفاده نمایند.
در بلندمدت تا سال ۲۰۲۵ در مطلوب‌ترین حالت، میزان تولید مس از معادن به 28.3 میلیون تن در سال خواهد رسید، ولی رشد سالانه حدود ۵.۶ درصدی که از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ در عرضه مس وجود داشته، کاهش یافته و به ۳.۵ درصد در سال می‌رسد. پیش‌بینی‌ها درباره تقاضا تا سال ۲۰۲۵ نیز نشان می‌دهد که تقاضای بالقوه حداقل ۲۸ میلیون تن در سال است که رشد تقاضا تا ۵ درصد در سال نیز خواهد بود. با توجه به این موضوع، احتمال شکاف عرضه و تقاضا تا سال ۲۰۲۵ بسیار محتمل است، زیرا در بخش عرضه در بهینه‌ترین حالت با لحاظ کشف ذخایر جدید، عرضه به این سطح خواهد رسید. در ارتباط با پیش‌بینی قیمت نیز پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که حداقل افزایش قیمت تا سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ درصد خواهد بود. برای بازه 6 ماهه آینده با توجه به اخبار منتشره از اقتصاد جهان و پیش بینی هایی که در باره تغییرات میزان عرضه و ارزش دلار مطرح است، نمی توان انتظار داشت قیمت فلزات اساسی رشدی قابل ملاحظه داشته باشد.